Łukasz 1-9
Wrzawa w Tesalonice
Przeszli przez Amfipolis i Apolonię, wielkim rzymskim traktem, tym samym, którym maszerowały legiony, i dotarli do Tesaloniki. Była tam synagoga. Paweł wszedł, jak miał w zwyczajuKontekstjak miał w zwyczajuŁukasz dobiera te słowa rozmyślnie. Niemal tym samym zwrotem opisał w swojej Ewangelii Jezusa, który „według swego zwyczaju" wszedł w szabat do synagogi w Nazarecie (Łk 4,16). Paweł nie zrywa ze swoim żydowskim życiem – on je kontynuuje. Droga, którą głosi, nie zaczyna się poza synagogą, lecz w niej.. Przez trzy szabaty z rzędu rozprawiał z zebranymi.Nie kazanie z podwyższenia: rozmowa, spór, Pisma rozkładane przed nimi jak mapa. Pokazywał, fragment po fragmencie, że Mesjasz musiał przejść przez cierpienie, musiał umrzeć i wrócić żywy.I zawsze docierał do tego samego zdania: „Ten Jezus, o którym wam mówię: to jest Mesjasz".
Część słuchaczy dała się przekonać. Stanęli przy Pawle i Sylasie, a z nimi liczni Grecy bojący się BogaKulturaGrecy bojący się Boga„Bojący się Boga" byli stałym elementem miast wschodniego Śródziemnomorza: nie-Żydzi, którzy czcili jedynego Boga Izraela i zachowywali etyczne przykazania Tory, nie przechodząc formalnie na judaizm. Inskrypcje z Afrodyzji i Sardes wymieniają ich wprost. Wielu z nich stanowiły kobiety o pozycji społecznej. To właśnie wśród bojących się Boga Paweł znajdował najbardziej otwartych słuchaczy: rama Pism Izraela była im od dawna znajoma.. I niemało kobiet z wyższych sfer.
PozostałychTekstPozostałychW tekście greckim stoi w tym miejscu: „Żydzi" wzniecili rozruch. Chodzi o konkretnych członków synagogi w Tesalonice – nie o naród żydowski. Paweł sam jest Żydem, Sylas jest Żydem; spór toczy się wewnątrz judaizmu, między Żydami, o roszczenie mesjańskie. Chrześcijańska wykładnia przez wieki robiła ze zdań takich jak to oskarżenie przeciw „Żydom" w ogóle – lektura egzegetycznie błędna, która prowadziła do prześladowań i pogromów. Ten tekst opowiada lokalny konflikt, nic więcej. Tłumaczymy go tak, jak był pomyślany. ogarnęła zazdrość.Patrzyli, jak coś ich własnego przesuwa się ku obcemu: szacunek, który synagoga budowała przez pokolenia, ludzie, którzy dotąd ich słuchali, kobiety, których nazwiska coś znaczyły w mieście. Ściągnęli z rynku kilku próżniaków, podburzyli tłum, i w jedną godzinę całe miasto wrzało. Ruszyli pod dom Jazona, żeby wyciągnąć obu przed zgromadzenie. Ale ich tam nie zastali. Chwycili więc Jazona i kilku braci i wywlekli ich przed politarchówKulturapolitarchów„Politarcha" nie było częstym greckim słowem – długo uważano ten tytuł za wymysł Łukasza, bo nie pojawiał się nigdzie indziej w literaturze antycznej. Potem archeologia znalazła w Macedonii ponad trzydzieści inskrypcji wymieniających dokładnie ten urząd, dziewiętnaście z samej Tesaloniki. Była to ścisła, lokalnie poprawna nazwa wybieralnego gremium miejskich zwierzchników – z władzą żądania od obywateli poręki i przekazywania spraw w górę rzymskiej drabiny. Tam, gdzie inni antyczni autorzy bywali nieścisli, Łukasz znał to miasto., miejskich zwierzchników. „Ci ludzie wywrócili świat do góry nogami – krzyczeli – a teraz przyszli i tutaj. Jazon przyjął ich pod swój dach. Wszyscy oni działają wbrew rozporządzeniom cesarza i mówią, że jest inny królKontekstinny królWedług prawa rzymskiego ogłoszenie innego władcy było zdradą stanu – najcięższym przestępstwem, jakie w ogóle można było postawić w akcie oskarżenia. To dokładnie ten zarzut, z którym przyprowadzono również Jezusa przed Piłata: że podaje się za króla (Łk 23,2). Uderzające jest, że wierzący temu nie zaprzeczają. Narrator pozostawia oskarżenie tak, jakby było mimowolnie prawdziwe: kto nazywa Jezusa „królem", przestawia tym swoją lojalność – a to wyczuwa każda władza zbudowana na lojalności. Polski czytelnik wie o tym więcej niż inni: naród, który ponad sto lat żył pod trzema obcymi koronami, dobrze zna sens i cenę przysięgi składanej komu innemu.: Jezus".
W rzymskim mieście nie było zdania bardziej niebezpiecznego. Tłum się zachwiał. Zachwiali się i zwierzchnicy. Zażądali od Jazona poręki i dopiero z tą poręką w ręku wypuścili ich.