Łukasz 22-34

Mowa na Areopagu

Naga szaro-różowa wapienna skała Areopagu w złotej godzinie z sylwetką świątyni Akropolu widoczną w tle

Wstał. Stanął pośród nich, w środku rady, i zaczął. „Mieszkańcy Aten. Idąc przez wasze miasto i przyglądając się z bliska temu, co czcicie, widzę na każdym kroku to samo: jak poważnie traktujecie bogów, ile uwagi i staranności im poświęcacietranslateTekstile uwagi i staranności im poświęcacieGreckie słowo w tym miejscu jest dwuznaczne – może znaczyć „przesądni" albo „pobożni, religijnie poważni". Starsze przekłady często wybierały pogardliwe „przesądni". Lecz Paweł otwiera tu mowę według wszystkich reguł antycznej sztuki krasomówczej, a takie otwarcie zjednuje przychylność słuchaczy – nie zaczyna się od obelgi. Chodzi więc o uznanie: traktujecie to, co boskie, niezwykle poważnie. Tłumaczymy to, co Paweł robi: oddaje cześć poszukiwaniu swoich słuchaczy, zanim poprowadzi je dalej..

Pośród tych wszystkich waszych świętych miejsc znalazłem ołtarz, na którym wycięto słowa: NIEZNANEMU BOGUpublicKulturaNIEZNANEMU BOGUAteńska pobożność zabezpieczała się na wszystkie strony. Pisarz-podróżnik Pauzaniasz wspomina ołtarze „nieznanych bogów"; podobne poświadczono w Olimpii i Pergamonie. Logika była taka: żeby żaden pominięty bóg nie zemścił się za zniewagę, wznosi mu się ołtarz na wszelki wypadek. Paweł podejmuje ten gest – i zaostrza go, robiąc z wielu nieznanych bogów jednego jedynego. Nie wyśmiewa ołtarza. Bierze poważnie poszukiwanie, które w nim tkwi, i twierdzi: to, co przeczuwacie, nie umiejąc nazwać, ja umiem nazwać.. To, co czcicie, nie wiedząc, kim jest: właśnie to przyszedłem wam ogłosić.

Bóg, który stworzył świat i wszystko, co go wypełnia, Pan nieba i ziemi, nie mieszka w świątyniach zbudowanych ludzką ręką. Nie potrzebuje też, żeby Go obsługiwały ludzkie ręce, jak gdyby czegoś Mu brakowało; to On daje wszystkim życie, oddech i wszystko inne. Z jednegotranslateTekstZ jednegoRękopisy greckie różnią się w tym miejscu. Wydanie ECM z 2017 roku czyta „z jednego"; większość rękopisów czyta „z jednej krwi". Oba warianty mówią to samo wbrew wszelkiej hierarchii: Bóg uczynił każdy naród z jednego źródła, żaden lud nie stoi nad innym. Wersetu tego używano w obie strony – i na rzecz niewolnictwa, i przeciw niemu. Nie oddajemy go nigdy jako „z jednego człowieka": tej lekcji nie ma w żadnym tekście greckim. wyprowadził wszystkie ludy i rozmieścił je po całej ziemi, a każdemu wyznaczył jego własny czas i własne granice, porę, w której naród się podnosi, i porę, w której opada.

Po to, żeby Go szukali, żeby wyciągali ku Niemu ręce i może Go dotknęlijak ktoś, kto idzie po omacku w ciemności. A przecież On nie jest daleko. Od żadnego z nas. To w Nim żyjemy, w Nim się poruszamy, w Nim jesteśmy, powiedzieli to zresztą niektórzy z waszych własnych poetów: »jesteśmy z Jego rodulinkKontekstjesteśmy z Jego roduZdanie jest cytatem – z poematu dydaktycznego greckiego poety Aratosa, który podobnie jak Paweł pochodził z Cylicji. Także zwrot „w Nim żyjemy" miał brzmienie, które stoiccy słuchacze rozpoznawali. Uderzające jest to, co Paweł z tym robi: żydowski głosiciel cytuje pogańską poezję – nie po to, by ją obalić, lecz by przyznać jej rację. Grecka mądrość w swoim najlepszym miejscu dotknęła czegoś prawdziwego. Paweł to podejmuje i prowadzi dalej. Niezwykła wielkoduszność, której późniejsza polemika chrześcijańska często nie miała.«.

A skoro jesteśmy z rodu Boga, nie może być tak, że to, co boskie, przypomina złoto albo srebro, albo kamień, kształt nadany przez ludzkie rzemiosło, ludzki pomysł. Długo nikt tego nie rozumiał, a Bóg patrzył na te czasy niewiedzylinkKontekstczasy niewiedzy„Niewiedza" brzmi protekcjonalnie – jakby wszystko, co poprzedza wiarę, było tylko ciemnością. Tak nie jest pomyślane. Paweł mówi do wykształconej publiczności w intelektualnej stolicy antycznego świata; „niewiedza", którą nazywa, to religijna bezradność właśnie tej pewnej siebie elity – miasta wielu ołtarzy, które jeden z nich musiało poświęcić nieznanemu bogu. To nie jest ryczałtowy wyrok na wszystkie kultury niechrześcijańskie. Tam, gdzie tego zdania używano później, by odprawić obce religie jako zwykłą ciemność, było to nadużycie tekstu. przez palce. Teraz mówi inaczej. Wzywa wszystkich i wszędzie, żeby się odwrócili i zmienili swoje życie. Wyznaczył dzień, w którym sprawiedliwie osądzi cały świat, przez człowieka, którego sam do tego wybrał. I dał wam na to niepodważalny dowód: wskrzesił go z martwychhelpTrudnewskrzesił go z martwychTu jest punkt, w którym mowa się rozłamuje – wtedy i dziś. Zmartwychwstanie umarłych: dla współczesnego, sceptycznego czytelnika to miejsce, w którym się wysiada. Chrześcijańska tradycja czyta to zdanie nie jako naiwne twierdzenie, lecz jako swój punkt obrotu. Paweł nie wyprowadza zmartwychwstania z rozumu; twierdzi, że zaszło wydarzenie – coś, co się stało, poświadczone przez ludzi, którzy za tym stanęli. Jeśli to prawda, nie jest pobożną ozdobą, lecz powodem, dla którego ten ruch w ogóle istnieje: śmierć, która u dawnych Ateńczyków miała ostatnie słowo, tutaj go już nie ma. To poważna, możliwa do pomyślenia lektura, nie łatwowierna. Komu krok ku wydarzeniu historycznemu wydaje się za daleki, temu tekst i tak coś mówi: że sprawiedliwość, która się liczy, nie jest rozdawana przez możnych, lecz przez kogoś, kogo możni zabili – i że przemoc nie zachowuje ostatniego słowa. A kto i tego nie może przyjąć, niech czyta dalej: już Ateńczycy rozłamali się dokładnie tutaj – jedni drwili, drudzy odkładali rozmowę na potem. Jesteś w dobrym towarzystwie, jeśli się wahasz. Pytanie, które tekst zostawia otwarte, nie brzmi, czy musisz od razu uwierzyć we wszystko, lecz jak daleko jesteś gotów pójść.".

Tu się skończyło. Przy słowie „martwych” rada pękła na pół. Jedni się roześmiali. Drudzy powiedzieligrzecznie, wymijająco: „Posłuchamy cię innym razem”. Paweł odszedł.

A jednak nie wszyscy. Kilkoro zostało przy nim, kilkoro uwierzyło: Dionizy, który sam zasiadał w radzie Areopagu, oraz kobieta o imieniu Damaris, a z nimi inni.

Dodatkowe uwagi

  • translate
    Tekst kobieta imieniem Damaris expand_more

    Damaris to jedyna wymieniona z imienia kobieta, która w Atenach przychodzi do wiary – i jedna z niewielu w całym Nowym Testamencie, które pojawiają się w takiej uczonej, publicznej przestrzeni. Długo zakładano, że kobieta w tym miejscu mogła być tylko heterą. Nowsze badania, między innymi Ivoni Richter Reimer, to odrzuciły: bardziej prawdopodobne, że sama była wykształcona filozoficznie – szkoły epikurejska i pitagorejska przyjmowały kobiety. Pewna stara rodzina rękopisów wykreśliła jej imię całkowicie; ta sama tendencja w innych miejscach osłabia pozycję kobiet. Łukasz sam ją wymienia, równorzędnie obok Dionizego. My też ją wymieniamy.

Daj znać, gdy powstanie kolejny rozdział

Od czasu do czasu e-mail, gdy gotowe są nowe rozdziały i podcasty. Możesz zrezygnować w każdej chwili. Newsletter jest w języku angielskim.

Aperto Bible