Łukasz 25-37

Dobry Samarytanin

Dobry Samarytanin

Pewien znawca PrawapublicKulturaznawca Prawa (νομικός)Uczony w Prawie Mojżeszowym; w Polsce bliżej mu do teologa-biblisty niż do adwokata. Zadawanie pytań testujących nauczyciela było standardową metodą rabinicznej dyskusji — nie koniecznie wrogim aktem, lecz sprawdzaniem kompetencji (por. współczesną habilitację). podniósł się, żeby wystawić Jezusa na próbę. „Nauczycielu — co mam robić, żeby osiągnąć życie wieczne?" Jezus odpowiedział pytaniem: „Co napisano w Prawie? Jak to czytasz?" Odpowiedział: „Będziesz miłował Pana Boga swego z całego serca, z całej duszy, z całej siły i całym umysłem — i bliźniego swego jak siebie samego." „Dobrze odpowiedziałeś. To czyń — a będziesz żył." Ale on chciał się usprawiedliwićpublicKulturachciał się usprawiedliwić (δικαιῶσαι ἑαυτόν)W kulturze honoru i wstydu chodzi o zachowanie twarzy. Znawca Prawa zadał pytanie, na które sam znał odpowiedź — Jezus to pokazał publicznie. Teraz musi odzyskać pozycję: „A kto to jest mój bliźni?" to nie pytanie z ciekawości, lecz próba ustalenia granic obowiązku. Ile dokładnie muszę robić, żeby być w porządku?. Chciał ocalić twarz — ustalić, że granice jego zobowiązań są rozsądne. Zapytał więc: „A kto to jest mój bliźni?"

Jezus podjął: „Pewien człowiek schodził z Jerozolimy do JerychapublicKulturaz Jerozolimy do JerychaDroga schodziła ze wzgórz jerozolimskich (ok. 760 m n.p.m.) na nizinę Morza Martwego (ok. 250 m p.p.m.) — stromy, osamotniony wąwóz, znany w starożytności jako „Droga Krwi" (Adummim) z powodu częstych napadów zbójców. Ok. 27 km pustynnego terenu. Podróżowanie tędy samotnie było skrajnie ryzykowne.. Wpadł między zbójców. Ci go obdarli, pobili i odeszli, zostawiając na wpół martwego.

Trafem szedł tą samą drogą kapłan. Zobaczył go. I przeszedł dalej, po drugiej stronie. Nie dlatego, że był bez serca — ale leżący mógł być trupem. Dotknięcie trupa czyniło kapłana nieczystym rytualnie na wiele dni, niezdolnym do służby w Świątyni. Nie wiedział, czy tamten żyje. Przeszedł. Podobnie Lewita: przyszedł, podszedł, spojrzał — i też przeszedł po drugiej stronie. Jechał tamtędy pewien SamarytaninpublicKulturaSamarytaninDla żydowskiego słuchacza — wróg. Siedemset lat wrogości: od asyryjskiego podboju Królestwa Północnego (722 p.n.e.), przez zniszczenie samarytańskiej świątyni na Garizim przez Jana Hyrkana I (128 p.n.e.), po zbezczeszczenie Świątyni Jerozolimskiej przez Samarytan (ok. 6–9 n.e.). Jezus nie wybiera „obcego" — wybiera wroga. To zmienia całą dynamikę przypowieści.. Samarytanin — dla każdego słuchacza tej historii: wróg. Pół-Żyd, schizmatyk, pogardzany — siedemset lat wrogości między jego ludem a Żydami. Kiedy go zobaczył, coś go chwyciło za gardłotranslateTekstcoś go chwyciło za gardło (ἐσπλαγχνίσθη)Dosłownie „poruszyły go jego trzewia" (σπλάγχνα = wnętrzności). To nie łagodna litość, ale gwałtowne, fizyczne, mimowolne poruszenie w środku — wrażenie, które człowiek czuje, zanim zdąży pomyśleć. Ten sam czasownik opisuje Jezusa widzącego głodny tłum (Mk 6:34), opłakującą matkę (Łk 7:13), ojca widzącego syna marnotrawnego (Łk 15:20)..

Podszedł do niego, opatrzył jego rany oliwą i winem. Lekarstwa tamtych czasów — oliwa kojąca, wino dezynfekujące. Wsadził go na swoje juczne zwierzę, zawiózł do zajazdu i tam się nim opiekował.

Nazajutrz wyjął dwa denarypublicKulturadwa denaryJeden denar to dzienny zarobek robotnika (Mt 20:2). Dwa denary starczyłyby na ok. 24 dni pobytu w tanim zajeździe. Samarytanin nie daje symbolicznej jałmużny — pokrywa pełne koszty zdrowienia i obiecuje wrócić z resztą. Jego pomoc jest konkretna, kosztowna i długoterminowa. — dwa dni zarobku robotnika — wcisnął karczmarzowi i powiedział: 'Zaopiekuj się nim. Cokolwiek wydasz ponad to, oddam ci, gdy wrócę.'

Który z tych trzech, jak myślisz, okazał się bliźnim dla tego, który wpadł między zbójców?" „Ten, który okazał mu miłosierdziefavoriteŻycieTen, który okazał mu miłosierdzieZnawca Prawa nie potrafi powiedzieć „Samarytanin" — mówi omownie: „ten, który okazał mu miłosierdzie". Uprzedzenia nie znikają łatwo. Jezus odwraca pytanie: nie „kto jest moim bliźnim?" (= kogo muszę kochać?), lecz „kto okazał się bliźnim?" (= kto kochał?). Bliźnim nie jest się z definicji — bliźnim się staje przez czyn. To pytanie nie zestarzało się: Kto dzisiaj jest „Samarytaninem" w moim świecie — osobą, od której najmniej oczekuję dobra?." Jezus mu powiedział: „Idź — i ty czyń tak samo."

Dodatkowe uwagi

  • link
    Kontekst Szema Izrael (Pwt 6:4–5) expand_more

    Szema Izrael — „Słuchaj, Izraelu" — to najważniejsza modlitwa judaizmu, odmawiana przez pobożnych Żydów dwa razy dziennie, rano i wieczorem. Połączenie Pwt 6:5 z Kpł 19:18 (miłość bliźniego) nie było oczywiste w I wieku — niektórzy rabini widzieli w tym istotę Tory, inni nie. Jezus nie podaje nowej odpowiedzi — potwierdza to, co znawca Prawa sam już wiedział.

  • public
    Kultura kapłan... przeszedł dalej expand_more

    Dlaczego kapłan nie pomógł? Amy-Jill Levine (Short Stories by Jesus) podkreśla: nie wolno automatycznie winić systemu czystości rytualnej. Tekst nie podaje przyczyny. Kapłan mógł się bać zasadzki, mógł się spieszyć, mógł nie chcieć ryzykować. Pointa jest w zachowaniu, nie w motywacji — a słuchacze mieli wyciągnąć wnioski sami.

Daj znać, gdy powstanie kolejny rozdział

Od czasu do czasu e-mail, gdy gotowe są nowe rozdziały i podcasty. Możesz zrezygnować w każdej chwili. Newsletter jest w języku angielskim.

Aperto Bible