Łukasz 26-39
Uwolnienie opętanego z Gerazy
Dopłynęli do krainy GerazeńczykówTekstGerazeńczykówRękopisy podają trzy różne nazwy: Gerazeńczycy (Geraza, dzisiejszy Dżarasz, Jordania — ponad 50 km od jeziora), Gadareńczycy (Gadara/Umm Kais — bliżej) oraz Gergezeńczycy (Gergeza/Kursi — nad samym brzegiem, gdzie stoi bizantyński klasztor upamiętniający to wydarzenie). Debata trwa, ale wszystkie lokalizacje wskazują na pogański Dekapol. — po drugiej stronie jeziora, na ziemię pogańską. Gdy Jezus wyszedł na brzeg, stanął naprzeciw niego człowiek z tego miasta — opętany przez demony. Nie nosił ubrania. Nie mieszkał wśród ludzi — mieszkał wśród grobówKulturawśród grobówW żydowskim myśleniu o czystości rytualnej kontakt ze zmarłymi był najpoważniejszą formą nieczystości (Lb 19). Ten człowiek nie tylko żył na marginesie społeczeństwa — żył w sferze rytualnej nieczystości, w domenie śmierci. Nagi (pozbawiony godności) i opętany. Potrójne wykluczenie.,w wykutych w skale komorach, gdzie składano zmarłych. Odcięty od żywych, nieczysty rytualnie, społecznie martwy.
Gdy zobaczył Jezusa, wrzasnął, rzucił się przed nim na twarz i krzyknął donośnym głosem: Co chcesz ode mnie, Jezusie, Synu Boga Najwyższego? Błagam cię — nie dręcz mnie!
Bo Jezus nakazał nieczystemu duchowi, żeby opuścił tego człowieka. Demony wielokrotnie go ogarniały. Ludzie go wiązali łańcuchami i pilnowali, ale on zrywał łańcuchy. Nikt nie był dość silny. Ciągle pędziło go na pustkowia.
Jezus zapytał: Jak masz na imię? LegionTekstLegionGreckie Λεγιών — bezpośrednie łacińskie zapożyczenie: rzymska jednostka wojskowa licząca do sześciu tysięcy żołnierzy. Nazwa ma wymiar polityczny: demony noszą imię sił okupacyjnych. Teologowie wyzwolenia i współcześni egzegeci (zwłaszcza Walter Wink) czytają to jako subwersywną krytykę imperium: siły niszczące noszą nazwę ciemiężycieli. Jezus pokonuje jednych i drugich. — odpowiedział.Nazwa rzymskiej jednostki wojskowej — niemal pięć tysięcy żołnierzy. Sił okupacyjnych. Wielu ich było. Bo wiele demonów weszło w niego.
Demony błagały Jezusa, żeby nie kazał im iść w otchłańKontekstotchłańGreckie ἄβυσσος — nie „głębia" w sensie fizycznym, lecz więzienie dla zbuntowanych sił duchowych. W tradycji 1 Księgi Henocha upadli aniołowie zostali uwięzieni w otchłani do dnia sądu. Demony boją się Jezusa bardziej niż tego kosmicznego więzienia.. Na zboczu wzgórza pasło się wielkie stado świń. Demony prosiły go, żeby pozwolił im wejść w świnie. Pozwolił. Wyszły z człowieka, weszły w świnie — i całe stado rzuciło się ze zbocza do jeziora. Potonęło.
Pasterze uciekli i opowiedzieli w mieście i po okolicy, co się stało. Ludzie wyszli, żeby zobaczyć na własne oczy. Przyszli — i znaleźli tego człowieka, tego samego, z którego wyszły demony — i siedział u stóp Jezusa: ubrany, przy zdrowych zmysłachTekstubrany, przy zdrowych zmysłachGreckie ἱματισμένον καὶ σωφρονοῦντα. Być ubranym znaczyło w starożytności: należeć do ludzkiej wspólnoty, posiadać społeczną godność. Σωφροσύνη (zdrowy umysł, rozsądek) to grecki ideał zrównoważonego, rozumnego człowieka. Łukasz pokazuje: ten człowiek nie został tylko uzdrowiony — został przywrócony jako cały człowiek. Fizycznie, psychicznie, społecznie..Człowiek na nowo. Przestraszyli się. Naoczni świadkowie opowiedzieli, jak opętany został uzdrowiony. Wtedy wszyscy z krainy Gerazeńczyków poprosili Jezusa, żeby odszedł. Strach przed nim był większy niż radość z uzdrowionego człowieka.
Jezus wsiadł do łodzi. Uzdrowiony błagał, żeby mógł z nim popłynąć.
Ale Jezus odesłał go do domu: Wracaj i opowiadaj, co Bóg dla ciebie uczynił. Człowiek poszedł i obchodził całe miasto, opowiadając, co Jezus dla niego uczynił.
Dodatkowe uwagi
-
Kultura kraina Gerazeńczyków expand_more
Teren na wschód od jeziora należał do Dekapolu — związku grecko-rzymskich miast. Hodowla świń była tam normą — pewny znak niżydowskiej populacji. Jezus nie tylko geograficznie przepływa na drugi brzeg, lecz kulturowo i religijnie: wchodzi celowo na obce terytorium.
-
Kontekst Syn Boga Najwyższego expand_more
Greckie υἱὲ τοῦ θεοῦ τοῦ ὑψίστου — „Syn Boga Najwyższego". Formuła θεὸς ὕψιστος (Bóg Najwyższy) to język pogański na określenie najwyższego bóstwa. Demony, mówiąc na pogańskim terytorium, używają pogańskiego tytułu — ale rozpoznają Jezusa dokładnie.
-
Trudne świnie potonęły expand_more
Śmierć stada świń budzi pytania: czy Jezus zniszczył cudzą własność? Tekst pokazuje raczej destrukcyjną naturę demonów — to, co zrobiły świniom, robiły wcześniej człowiekowi. Świnie ujawniają prawdę o siłach, z którymi Jezus walczył. To tragedia odsłonięta, nie spowodowana przez Jezusa.
-
Życie poprosili, żeby odszedł expand_more
Reakcja mieszkańców to nie złość, lecz lęk — i tekst nawet nie próbuje ich usprawiedliwiać. Strata ekonomiczna (stado świń) i wstrząsające doświadczenie mocy, której nie potrafią kontrolować, skłaniają ich do odesłania Jezusa. To jeden z najbardziej otrzeźwiających wersetów rozdziału: uwolnienie człowieka — a społeczność prosi wyzwoliciela, żeby odszedł.
-
Życie Wracaj do domu expand_more
Uzdrowiony chciał iść za Jezusem — klasyczne pragnienie ucznia. Jezus nie odrzuca tego pragnienia, lecz kieruje je gdzie indziej: do domu, do własnego miasta, do swoich ludzi. Nie każde powołanie prowadzi z dala od tego, co znane. Niektóre prowadzą z powrotem — do relacji, do kontekstów, gdzie droga Jezusa inaczej by nie dotarła. Pierwszy pogański misjonarz w Ewangelii Łukasza nie przeszedł żadnego szkolenia teologicznego — ma tylko jedną historię.
-
Tekst co Bóg... co Jezus expand_more
Grecki tekst stawia oba zdania równolegle: ὅσα σοι ἐποίησεν ὁ θεός (co Bóg ci uczynił) i ὅσα ἐποίησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς (co Jezus mu uczynił). Zrównanie jest zamierzone: to, co czyni Jezus, jest tym, co czyni Bóg. Cichy chrystologiczny wniosek, który nie potrzebuje wyjaśnienia — po prostu stoi w tekście.