Łukasz 27-36
Kochajcie wrogów
„Ale wam, którzy naprawdę słuchacie, mówię: Kochajcie waszych wrogówŻyciekochajcie waszych wrogówGreckie ἀγαπᾶτε — tryb rozkazujący czasu teraźniejszego: nie jednorazowy akt, lecz stały sposób życia. Ἀγαπάω to nie uczucie (φιλέω), lecz świadomy wybór dobra drugiego człowieka. Kpł 19,18 nakazuje „kochaj bliźniego" — Jezus rozszerza to na wrogów. Tradycja monastyczna (Benedykt, Franciszek) i ruch praw obywatelskich (Martin Luther King Jr.) traktowały tę zasadę dosłownie — jako praktykę, nie ideał. King pisał: „Ciemność nie może wypędzić ciemności; tylko światło może to zrobić.". Nie 'lubcie'. Nie 'czujcie do nich ciepło'. Kochajcie — znaczy: wybierajcie ich dobro, nawet gdy oni wybierają waszą szkodę. Dobrze czyńcie tym, którzy was nienawidzą. Błogosławcie tych, którzy was przeklinają. Módlcie się za tych, którzy was krzywdzą. Uderza cię ktoś w prawy policzek — uderzenie wierzchem dłoni, gest dominacji, poniżenia? Podstaw też lewyKulturapodstaw też lewyWalter Wink interpretuje ten gest jako twórczy opór, nie pasywne poddanie. Uderzenie wierzchem prawej dłoni w prawy policzek to gest dominacji pana nad niewolnikiem. Podstawienie lewego policzka stawia agresora przed dylematem: nie może uderzyć wierzchem lewej ręki (nieczysta), a uderzenie pięścią uznałoby równość. To akt sprzeciwu: „Jestem twoim równym." UWAGA: Interpretacja dotyczy publicznej konfrontacji władzy. Nigdy nie należy tego tekstu używać do doradzania ofiarom przemocy domowej, by pozostawały w krzywdzących sytuacjach.. Odmów bycia upokorzonym. Powiedz: jestem twoim równym. Zabiera ktoś twój płaszcz? Daj też tunikę. Prosi cię ktoś? Daj. Zabiera ktoś twoje? Nie żądaj zwrotu. A teraz zasada: Jak chcecie, żeby ludzie wam czyniliKontekstjak chcecie, żeby ludzie wam czyniliZłota Zasada w formie pozytywnej. Rabbi Hillel (I w. p.n.e.) sformułował ją negatywnie: „Czego nienawidzisz, nie czyń drugiemu." Jezus odwraca: nie wystarczy powstrzymać się od zła — trzeba aktywnie czynić dobro. Zasada ta pojawia się w różnych formach w filozofii konfucjańskiej, stoickiej i hinduistycznej — ale Jezusowa wersja jest najbardziej wymagająca. — tak i wy im czyńcie.
Bo jeśli kochacie tych, którzy was kochają — cóż w tym niezwykłegoKulturacóż w tym niezwykłegoŚwiat śródziemnomorski I wieku funkcjonował w systemie wzajemności (patronat-klient): dajesz, żeby dostać z powrotem. Pożyczasz, bo oczekujesz zwrotu. Kochasz tych, którzy cię kochają. Jezus mówi: ta logika nie jest zła — ale nie jest królestwem Bożym. Bóg nie działa w systemie wzajemności — „jest dobry dla niewdzięcznych i złych" (w. 35). Naśladowanie Boga wymaga wyjścia poza kalkulację.? Przecież i grzesznicy kochają tych, którzy ich kochają. Jeśli dobrze czynicie tym, którzy wam dobrze czynią — cóż w tym niezwykłego? I grzesznicy tak robią. Jeśli pożyczacie tym, od których spodziewacie się zwrotu — cóż w tym niezwykłego? Grzesznicy też pożyczają grzesznikom, żeby otrzymać z powrotem tyle samo.
Ale wy? Kochajcie waszych wrogów. Dobrze czyńcie. Pożyczajcie, niczego nie oczekując w zamian. Wtedy wasza nagroda będzie wielka. I będziecie synami Najwyższego. Bo On jest dobry dla niewdzięcznych i złych.
Bądźcie więc miłosierniTekstmiłosierniGreckie οἰκτίρμονες — odpowiednik hebrajskiego rachamim (רַחֲמִים), od rdzenia rechem (łono matki). To nie sentymentalne współczucie, lecz trzewna reakcja, jak instynkt matki wobec dziecka — współczucie, które nie może nie działać. Mateusz w tym miejscu pisze „bądźcie doskonali" (τέλειοι) — Łukasz wybiera „miłosierni". To programowe podsumowanie etyki Łukasza: nie perfekcja, lecz miłosierdzie.— z tym współczuciem płynącym z trzewi, jak współczucie matki do dziecka, które nie może nie działać — tak jak wasz Ojciec jest miłosierny."