Łukasz 1-4
Dlaczego to piszę
Dostojny TeofiluKulturaDostojny Teofilu (κράτιστε)Greckie κράτιστε (\it kratiste\it*) to oficjalny tytuł honorowy używany w starożytności wobec wysokich rangą urzędników rzymskich i wpływowych osób życia publicznego — Łukasz używa go również wobec Feliksa i Festusa w Dziejach Apostolskich (Dz 23,26; 24,3; 26,25). Teofil jest więc człowiekiem o określonej pozycji, z biblioteką, z otoczeniem, w którym to dzieło będzie czytane na głos. Imię (gr. „miłujący Boga") współgra z treścią, lecz pismo skierowane jest do realnego adresata z wykształconej warstwy. Adres umieszczamy na początku: w grece stoi dopiero w wersecie 3, ale współczesna dedykacja nazywa adresata jako pierwszego., wielu już podjęło się przed nami spisania uporządkowanej relacji o tym wszystkim, co dokonało się i wypełniło wśród nas. Tak, jak przekazali nam ci, którzy od samego początku byli naocznymi świadkami i którzy później stali się sługami tego słowa. Postanowiłem i ja, kiedy sam dokładnie wszystko prześledziłem, spisać to dla ciebie po kolei, abyś poznał pewny gruntTekstpewny gruntGreckie ἀσφάλεια (\it asfaleia\it*) nie znaczy „dowód", „pewność absolutna" ani „niezbity argument". Etymologicznie: \it a-sfallō\it* — „nie poślizgnąć się, nie upaść". To grunt, na którym można stanąć: solidne oparcie, nie agresywna pewność, która zamyka pytania. Łukasz nie chce uciszyć wątpiącego czytelnika ułożoną z góry tezą; chce dać mu pod stopy coś trwałego, na czym może oprzeć dalsze szukanie. tego, czego cię nauczono.
Dodatkowe uwagi
-
Kultura uporządkowana relacja expand_more
Wersety 1–4 tworzą po grecku jedno długie, kunsztownie zbudowane zdanie okresowe — formę otwarcia, którą posługiwali się wielcy historycy starożytni: Tukidydes, Polibiusz, Józef Flawiusz, Diodor. Nie oddajemy tego początku jako greckiego popisu retorycznego, lecz jako to, czym byłby dziś: dedykacja kierowana do adresata. Słuchać świadków, krytycznie przeglądać wcześniejsze relacje, uporządkować całość — to autodyscyplina historycznej prozy, nie skromność autora pobożnej legendy. Greckie πεπληροφορημένων (perfectum) podkreśla, że chodzi o wydarzenia dokonane i wypełnione, nie o przypadkowe fakty. Ponad 5800 zachowanych greckich rękopisów Nowego Testamentu daje temu dziełu mocniejszą bazę tekstową niż jakiemukolwiek innemu pismu starożytnemu (Homer: ok. 1900).
-
Tekst naoczni świadkowie expand_more
Greckie αὐτόπται to techniczny termin antycznej historiografii, używany m.in. przez Polibiusza i Józefa Flawiusza: świadek, który widział na własne oczy. Łukasz nie pisze ze słyszenia ani z natchnionego widzenia, lecz opiera się na zeznaniach ludzi, którzy byli przy tym osobiście.